THE VATNSFJÖRÐUR TRAIL
University of Iceland and Icelandic Centre for Research – RANNÍS
Domestic collaboration: Vesturbyggð municipality, The Natural Science Institute of the Westfjords, The Environment Agency of Iceland and the Icelandic Outdoor Recreation
The case of Vatnsfjörður Trail is Iceland’s contribution to the Ecological Pilgrimage project, which explores environmental awareness and the relationship between people and nature. In 1974, national celebrations were held across Iceland to commemorate the 1100th anniversary of the settlement. The Westfjords event took place in Vatnsdalur valley in Vatnsfjörður fjord, within the municipality of Vesturbyggð. This location was no coincidence: people have long sought the valley for leisure; its wooded setting and the expansive lake promise fish. Equally significant was the site’s historical resonance, for it was in Vatnsfjörður that Hrafna-Flóki Vilgerðarson, a Norwegian voyager who gave the country its name, Iceland (Ísland), after spending a cold winter with his people there. In the 1974, the Westfjords festival attracted thousands of visitors, who camped in tents over the weekend of a bracing summer, enjoying each other’s company and the area’s natural beauty. The following year, 1975, Vatnsfjörður nature reserve was established to protect its flora and fauna and to ensure public access in perpetuity.
Today the Vatnsfjörður nature reserve is a sanctuary for birds, many of which are species of national conservation concern. It is characterised by rich vegetation and a large lake that fills most of the valley. A network of walking trails has been established, and visitors come to hike, fish, paddle, and gather berries and mushrooms. Going into the new millennium, proposals were made to extend the reserve and designate it a national park. However, those plans were halted, at least temporarily, because of a proposal to develop hydroelectric power within the reserve.
Iceland contains over 40% of Europe’s wilderness; with this comes a significant responsibility. The Vatnsfjörður Trail was conceived by organising walks in the Vatnsfjörður nature reserve to raise awareness of its natural importance. These walks aimed to demonstrate that the diverse more-than-human voices are to be heard in these plans – voices no less significant than human ones. In autumn 2025, the Minister for the Environment, Energy and Climate confirmed that hydroelectric development in the Vatnsfjörður reserve would not proceed. The announcement fell in place with the fiftieth anniversary year of the reserve’s protection, 2025. The prospects for Vatnsfjörður nature reserve are therefore at present favourable and align with the chorus of local voices that has resonated there since earliest times.
Walking in Vatnsfjörður nature reserve is particularly well suited to engaging with the more-than-human voices and to recognising that it is not only human narratives that matter, but the countless stories of other beings that interweave to form the whole that the Vatnsfjörður reserve constitutes. A part of the Icelandic case in the Ecological Pilgrimage project is the writing of a book about stories from the Vatnsfjörður nature reserve. Many contributors are involved, addressing more-than-human participants, those who have experienced the place and hold knowledge of it. The emphasis is on listening to what they have to say and making those accounts accessible. Alongside foregrounding Vatnsfjörður’s polyphonic reality, the Icelandic contribution places particular emphasis on local inhabitants and their knowledge. At so‑called Bridging Events, linked to the environmental humanities, residents and scholars researching the area share their expertise. The Icelandic project also prioritises walks led by locals, during which they host visitors, introduce their landscapes and help others to connect with places that are dear to them. Care is a central element of conservation and of maintaining and enhancing biological diversity. An international walk by participants in the Ecological Pilgrimage project will take place on the Vatnsfjörður Trail in early October 2026. In this event, the research team will test methods for connecting with the environment, listening to the more-than-human inhabitants of Vatnsfjörður and walking in steps with them.
Text and photos by Elva Björg Einarsdóttir
Á íslensku
VATNSFJARÐARLEIÐIN
Háskóli Íslands og Rannís (Rannsóknamiðstöð Íslands)
Samstarf innanlands: Vesturbyggð, Náttúrustofa Vestfjarða, Náttúruverndarstofnun og Ferðafélag Íslands.
Vatnsfjarðarleiðin er framlag Íslands til verkefnisins „umhverfispílagrímar“, Ecological Pilgrimage, sem hverfist um umhverfisvitund og samband fólks og náttúru. Á íslensku nefnist verkefnið Umhverfis Vesturbyggð. Árið 1974 voru haldnar þjóðhátíðir um land allt til að minnast 1100 ára landnáms Íslands. Hátíð Vestfirðinga var valinn staður í Vatnsdal í Vatnsfirði á sunnanverðum Vestfjörðum sem nú tilheyrir sveitarfélaginu Vesturbyggð. Þessi staðsetning var engin tilviljun þar sem fólk hafði í gegnum tíðina leitað þangað í frístundum til að njóta, dalurinn enda skógi vaxinn og fisks að vænta í víðfeðmu vatninu. En staðsetningin var ekki síður mikilvæg vegna þess að í Vatnfirði hafði Hrafna-Flóki Vilgerðarson, norskur maður er gaf landinu nafn, vetursetu með fólki sínu. Þjóðhátíð Vestfirðinga sóttu mörg þúsund manns. Slegið var upp tjaldborg þar sem fólk dvaldi eina helgi og naut þess að vera saman í brakandi sumri og náttúrufegurð. Ári síðar var Vatnsfjörðurinn friðaður til að gæta þar að flóru og fánu og til að tryggja aðgang fólks að svæðinu um ókomna tíð.
Friðlandið í Vatnsfirði er nú griðastaður fugla, margir þeirra ábyrgðategundir landsins. Gróðursæld er þar mikil og staðbundinn beikjustofn í Vatnsdalsvatni. Göngustígar hafa verið gerðir um friðlandið og fólk kemur gjarnan þangað til að ganga um svæðið, veiða, sigla bátum á vatninu og tína ber og sveppi. Á nýrri öld komu upp hugmyndir um að gera friðlandið í Vatnsfirði að þjóðgarði ásamt stærra svæði til norðurs. Þessi áform voru stoppuð, í bili að minnsta kosti, vegna ásælni í að virkja í friðlandinu. Á Íslandi eru yfir 40% víðerna Evrópu. Því fylgir mikil ábyrgð. Vatnsfjarðarleiðin varð til við göngur um friðlandið í Vatnsfirði til að vekja athygli á mikilvægi þess og þeim mismunandi meira-en-mennsku röddum sem þar má heyra. Haustið 2025 tók ráðherra umhverfis-, orku- og loftlagsmála af allan vafa um að virkjað yrði í friðlandinu í Vatnsfirði. Það var vel gert á 50 ára afmælisári friðlandsins. Framtíðarhorfur um friðlandið eru því góðar og í takt við það hljómfall sem þar hefur hljómað frá fyrstu tíð.
Göngur um friðlandið í Vatnsfirði eru vel til þess fallnar að tengjast hinu meira-en-mennska og átta sig á því að það eru ekki bara sögur fólks sem skipta máli, heldur ótal sögur annarra sem þar samtvinnast og mynda þá heild sem friðlandið í Vatnsfirði er. Hluti af Ecological Pilgrimage verkefninu á Íslandi er að skrifa bók með sögum úr friðlandinu í Vatnsfirði. Margir koma að skrifunum og skrifað er um meira-en-mennska þátttakendur, þau er upplifað hafa staðinn og búa yfir þekkingu af honum. Hér er áherslan á að hlusta eftir því sem þau hafa að segja. Auk þess að draga fram margraddaðan veruleika Vatnsfjarðarins leggur íslenski hluti umhverfispílagríma verkefnisins áherslu á heimamenn og þekkingu sem þeir búa yfir. Á svokölluðum Brúarkvöldum, sem eru að þingeyskri fyrirmynd (https://hulda-setur.is/bruarverkefni/) og tengjast umhverfishugvísindum munu heimamenn og fræðimenn sem rannsaka á svæðinu deila þekkingu sinni. Enn fremur leggur verkefnið áherslu á göngur með heimamönnum, Heimaslóðir, þar sem þeir bjóða heim og kynna svæðið sitt og hjálpa öðrum við að tengjast þeim stað er þeim er kær. Umhyggja er mikilvægur þáttur í umhverfisvernd og viðhaldi og auðgun líffræðilegs fjölbreytileika. Alþjóðleg ganga þátttakenda í Ecological Pilgrimage verkefninu verður í friðlandinu í Vatnsfirði í byrjun október 2026. Þar mun rannsóknahópurinn reyna aðferðir sínar við að tengjast umhverfinu, hlusta eftir meira-en-mennskum íbúum svæðisins og ganga í takti við þá.
Texti og myndir Elva Björg Einarsdóttir